1.Koronarografia - inwazyjna metoda oceny tętnic serca przy wykorzystaniu techniki RTG.
Naczynia krwionośne nie są widoczne w promieniach rentgenowskich. W celu ich obrazowania należy do światła naczynia wprowadzić środek pochłaniający promieniowanie rentgenowskie, tzw. kontrast. Kontrast widoczny jest na zdjęciach rentgenowskich jako cień wypełniający naczynie pozwalając na ocenę jego przebiegu, światła i identyfikację ewentualnych przewężeń.
Podstawowym wskazaniem do wykonania koronarografii jest diagnostyka choroby wieńcowej. W oparciu o jej wynik możliwe jest potwierdzenie lub wykluczenie wstępnej diagnozy oraz zaplanowanie dalszego leczenia – kwalifikacja do leczenia farmakologicznego, małoinwazyjnego czyli przezskórnej angioplastyki (popularnie przez pacjentów nazywanej „balonikowaniem”) zwykle uzupełnionej implantacją stentu lub operacji kardiochirurgicznej wszczepienia pomostów aortalno-wieńcowych (tak zwanych by-passów).
Nie wolno jednak zapominać, że koronarografia jako badanie inwazyjne niesie za sobą możliwość wystąpienia powikłań wynikających z jednej strony z samej techniki zabiegu, z drugiej zaś z budowy anatomicznej oraz schorzeń na jakie cierpi pacjent.
Większość powikłań po koronarografii występuje rzadko (< 1%). Najczęstsze mają charakter miejscowy, przemijający i łagodny przebieg a związane są z wkłuciem do tętnicy. Należą do nich: krwiak oraz bolesność w miejscu nakłucia naczynia (najczęstsze), tętniak rzekomy (rzadko), przetoka tętniczo-żylna (sporadycznie).
Poważne powikłania notowane są na poziomie 0,1-0,14%. Należą do nich: zamknięcie, zator lub uszkodzenie tętnicy wieńcowej, pęknięcie blaszki miażdżycowej powodujące zawał serca, zaburzenia rytmu, tamponada osierdzia (wynaczynienie krwi do worka otaczającego serce), udar mózgu, zgon.
Osobną grupę stanowią niepożądane reakcje pacjenta na podany środek kontrastowy co może objawiać się nudnościami, wymiotami, bólami głowy, dreszczami, spadkiem ciśnienia tętniczego krwi, zmianami skórnymi (wysypka, rumień, pokrzywka, świąd), zaburzeniem funkcji nerek. Sporadycznie, u osób uczulonych, może wystąpić wstrząs anafilaktyczny. Obecnie stosowane środki kontrastowe najnowszej generacji - niejonowe, niskoosmolarne, praktycznie wyeliminowały większość z wymienionych wyżej objawów.
Ryzyko powikłań koronarografii wzrasta wraz z wiekiem, u chorych otyłych lub wyniszczonych, z dysfunkcją nerek, cukrzycą, z zaawansowaną wadą serca, miażdżycą, ciężkim uszkodzeniem serca określanym frakcją wyrzutu < 35%.
Przebieg badania:
Koronarografia wykonywana jest w Pracowni Hemodynamiki, w sali zabiegowej, która pod względem czystości spełnia standardy sali operacyjnej. W trakcie badania pacjent jest przytomny, świadomy, współpracuje z lekarzem. Wcześniej otrzymuje tylko doustne leki uspokajające dla zmniejszenia stresu jaki naturalnie może towarzyszyć każdej procedurze medycznej, zwłaszcza gdy chory jest jej poddawany po raz pierwszy. Po położeniu na ruchomy stół zabiegowy, personel podłącza pacjenta do EKG i przykrywa specjalnym, sterylnym obłożeniem. Miejsce nakłucia tętnicy – okolica pachwiny przy dostępie udowym lub przedramię przy dostępie promieniowym jest dezynfekowane. Po ostrzyknięciu środkiem znieczulającym tętnica jest nakłuwana igłą a następnie do jej światła wprowadzana zostaje specjalna kaniula z tworzywa sztucznego tzw. koszulka naczyniowa. Umożliwia ona wprowadzanie do układu naczyniowego bez utraty krwi cewników, które po specjalnym prowadniku, jak po „szynie” doprowadzane są do ujścia tętnic wieńcowych. Zarówno prowadniki jak i cewniki mają konstrukcję atraumatyczną, to znaczy zbudowane są w taki sposób, aby maksymalnie zapobiegać mechanicznemu uszkodzeniu naczynia w trakcie ich przesuwania. Wprowadzanie prowadników i cewników odbywa się pod kontrolą wzroku i obserwowane jest przez wykonującego zabieg lekarza na monitorze. Po prawidłowym umiejscowieniu cewnika w ujściu badanej tętnicy wieńcowej rozpoczyna się podawanie kontrastu. Naczynia obrazowane są w kilku projekcjach, to znaczy z różnych stron, co można obserwować śledząc ruchy lampy rentgenowskiej wokół stołu zabiegowego, na którym leży pacjent. Przebieg badania zapisuje się cyfrowo na twardym dysku komputera, a następnie archiwizuje na płytach CD/DVD. Badanie trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut.
W niektórych przypadkach oprócz obrazowania tętnic wieńcowych (koronarografii) wykonuje się obrazowanie wielkości i funkcji skurczowej lewej komory (wentrykulografia) lub aorty (aortografia).
Na zakończenie badania lekarz usuwa koszulkę naczyniową a miejsce wkłucia zabezpiecza się na kilka godzin specjalnym opatrunkiem uciskowym. W przypadku zabiegu wykonywanego z nakłucia tętnicy promieniowej – ten sposób jest preferowany w naszym ośrodku, pacjent nie musi być unieruchomiony przez wiele godzin. Jednak z uwagi na mogące występować po podaniu kontrastu reakcje ogólnoustrojowe zalecamy aby pozostał w łóżku przez co najmniej godzinę. Jeżeli zastosowano nakłucie tętnicy udowej, chorego bezwzględnie obowiązuje leżenie na plecach do momentu usunięcia opatrunku uciskowego. W tym przypadku jest ono niezbędne do prawidłowego zamknięcia naczynia i zapobieżenia powstaniu powikłań miejscowych (krwiak, tętniak rzekomy).
Kończynę, której tętnica była nakłuwana należy jeszcze przez około 2-3 tygodnie oszczędzać. Pozwala to na pełne wygojenie uszkodzonej nakłuciem ściany naczynia i zapobiega późnym krwawieniom. Nie należy wykonywać forsownych wysiłków i długich marszy, nie wolno dźwigać ciężarów; w przypadku nakłucia tętnicy promieniowej, należy wykonywać jedynie podstawowe, nieobciążające ręki czynności.
2. Wentrykulografia - obrazowanie wielkości i funkcji skurczowej lewej (rzadko prawej) komory serca przy użyciu kontrastu. Kontrast podawany jest przez specjalny cewnik umieszczony w koniuszku komory. Wypełnienie jamy kontrastem oraz przemieszczanie się go do aorty oraz innych części serca pozwala na pomiary wielkości komory, ocenę kurczliwości jej ścian oraz stopnia szczelności zastawki przedsionkowo-komorowej tzw. mitralnej
3. Angiografia innych naczyń: nerkowych, szyjnych, naczyń kończyn dolnych i górnych - Badanie diagnostyczne służące zobrazowaniu naczyń krwionośnych polegające na podaniu do naczynia radiologicznego środka kontrastującego, a następnie obserwacji tego naczynia w czasie prześwietlenia i uwidocznieniu na zdjęciu roentgenowskim.
4. Aortografia - obrazowanie tętnicy głównej – aorty i odchodzących od niej dużych naczyń przy użyciu kontrastu. Kontrast podawany jest przez specjalny cewnik umieszczony w tuż na zastawką. Wypełnienie kontrastem oraz przemieszczanie się go do innych dużych naczyń pozwala na pomiary wielkości, ocenę drożności tętnic oraz stopnia szczelności zastawki pomiędzy aortą a jamą lewej komory serca tzw. aortalnej.
5. Cewnikowanie „prawego serca” i pomiary hemodynamiczne w wadach serca
6. Angioplastyka tętnic wieńcowych i obwodowych - Technika stosowana w poszerzaniu zwężonych przez blaszkę miażdżycową tętnic wieńcowych, wykonywana w znieczuleniu miejscowym. Angioplastyka polega na wprowadzeniu specjalnego cewnika z balonikiem do tętnicy wieńcowej z przewężonym światłem. Cewnik z balonikiem wprowadzany jest przez nakłucie w tętnicy udowej lub ramieniowej.